Z kart historii…

Początkowo metody namnażania drobnoustrojów opierały się na wykorzystaniu pożywek płynnych np. bulionu mięsnego lub surowicy bydlęcej. Wiązało się to jednak z trudnościami w wyhodowaniu czystych kultur.  Jednym z pierwszych uczonych, któremu udało się uzyskać czyste kultury bakterii na podłożu stałym był niemiecki botanik Joseph Schröter (1872). Aby uwidocznić pojedyncze kolonie, pasażował bakterie wytwarzające barwniki na plastry ugotowanych ziemniaków, ścięte białko jaja kurzego lub pastę skrobiową.¹

W 1881 roku, podczas kongresu naukowego w Londynie niemiecki lekarz Robert Koch zaprezentował nowe techniki hodowli drobnoustrojów.

To „nowe” podejście polegało na wzbogaceniu bulionu żelatyną, znaną już wówczas mykologom, i wylaniu go na płaskie szklane naczynka. Choć zastosowanie żelatyny, jako czynnika zestalającego było krokiem milowym, była to wciąż metoda niedoskonała. Podłoża zestalone żelatyną upłynniały się w temperaturze wyższej niż temperatura pokojowa, utrudniając hodowlę większości bakterii chorobotwórczych. 

Rok później Walther Hesse, przebywający na urlopie naukowym w laboratorium Kocha zastąpił żelatynę agarem. Pomysł podsunęła mu żona Fannie, która aktywnie uczestniczyła w badaniach naukowych męża. Wykorzystywała agar, jako czynnik żelujący … domowe galaretki owocowe. Rodzinny przepis na owocowe przetwory pochodził od zaprzyjaźnionych Holendrów, którzy zetknęli się z kulinarnym zastosowaniem agaru na Jawie². W przeciwieństwie do żelatyny agar nie upłynniał się w temperaturze 37˚C, rzadko też był rozkładany przez mikroorganizmy. Fannie była też uzdolniona plastycznie. Jej rysunki preparatów mikroskopowych bakterii oraz przepiękne akwarele przedstawiające kolonie pałeczek duru brzusznego w różnych fazach rozwoju zamieszczone w publikacjach dokumentowały prace naukowe męża.

Sześć lat później Julius Petri, kolejny pracownik laboratorium Kocha, w celu minimalizacji ryzyka kontaminacji agaru z zewnątrz, zaproponował zamiast nieporęcznych szklanych dzwonów, które stosowano do przykrywania hodowli bakteryjnych, płaskie pokrywki. Tak zrodziła się płytka Petriego - prosta szklana płytka zamykana nieco większą pokrywką^3.

Ta udoskonalona technika hodowli bakterii w znaczący sposób wpłynęła na powstawanie nowych przepisów na podłoża. Opublikowana w 1930 r. monografia Maxa Levina i Henriego Schoenleina poświęcona podłożom stosowanym w mikrobiologii zawiera ich już ponad 2,5 tysiąca!⁴

Mniej więcej do lat 30. XX wieku w Anglii każde laboratorium przyszpitalne przygotowywało pożywki samodzielnie. Aby sprostać potrzebom rozrastającej się sieci laboratoriów klinicznych podległych Radzie Miejskiej Hrabstwa Londynu w 1933 roku powstała pierwsza centralna pożywkarnia⁵. Pomysłodawcą był angielski bakteriolog James McCartney. On też wprowadził do użytku zakręcane szklane butelki, do których rozlewano gotowe podłoża⁶. Suche, odwodnione podłoża bakteriologiczne, w postaci jaką znamy obecnie, rozpowszechniły się dopiero po II wojnie światowej

Bibliografia:

1.Hitchens, A. P. & Leikind, M. C. The Introduction of Agar-agar into Bacteriology. J Bacteriol, 37(5), 485-493 (1939).

2.Hesse, W. Walther & Angelina Hesse-Early Contributors to Bacteriology. ASM News 58, 425-428 (1992).

3.Petri, R. J. Eine kleine Modification des Koch’schen Plattenverfahrens. Centralbl. F. Bakteriol., 1, 279-280 (1887).

5.Collard, P. The development of microbiology. Cambridge University Press: New York (1976).

6.McCartney, J. E., 1933, Screw-capped bottles in the preparation and storage of culture media. Lancet, 2, 433 (1993).